INSTALACJA PRZEDPŁATOWEGO UKŁADU POMIAROWO - ROZLCZENIOWEGO. PODSTAWA PRAWNA I SKUTKI BRAKU ZGODY ODBIORCY

 

W poprzednich postach poruszałem kwestię uprawnień przedsiębiorstwa energetycznego do wstrzymania dostarczania paliwa gazowego, energii elektrycznej lub ciepła na podstawie art. art. 6 ust. 3 i 3a ustawy Prawo Energetyczne.

Chciałbym zwrócić uwagę na regulację, która pośrednio daje przedsiębiorstwom energetycznym prawo do wstrzymania dostaw w przypadkach innych niż wymienione w przepisach wskazanych powyżej. Mam na myśli art. 6a ustawy Prawo Energetyczne dotyczący instalacji u odbiorcy przedpłatowego układu pomiarowo - rozliczeniowego.

Na mocy tego przepisu przedsiębiorstwo energetyczne może zainstalować przedpłatowy układ pomiarowo-rozliczeniowy służący do rozliczeń za dostarczane paliwa gazowe, energię elektryczną lub ciepło, jeżeli odbiorca:

1) co najmniej dwukrotnie w ciągu kolejnych 12 miesięcy zwlekał z zapłatą za pobrane paliwo gazowe, energię elektryczną lub ciepło albo świadczone usługi przez okres co najmniej jednego miesiąca;

2)  nie ma tytułu prawnego do nieruchomości, obiektu lub lokalu, do którego są dostarczane paliwa gazowe, energia elektryczna lub ciepło;

3) użytkuje nieruchomość, obiekt lub lokal w sposób uniemożliwiający cykliczne sprawdzanie stanu układu pomiarowo-rozliczeniowego.

Na podstawie art. 6a § 3 w razie braku zgody odbiorcy na zainstalowanie przedpłatowego układu pomiarowo-rozliczeniowego, przedsiębiorstwo energetyczne może wstrzymać dostarczanie energii elektrycznej lub rozwiązać umowę sprzedaży energii.

O ile instalacja przedpłatowych układów pomiarowo rozliczeniowych może przynosić pozytywne rezultaty zarówno dla niektórych odbiorców jak również dla przedsiębiorstwa energetycznego, o tyle regulację powyższą, moim zdaniem, należy ocenić negatywnie.
Przepis ten, w mojej opinii, powiększa katalog przyczyn uzasadniających wstrzymanie dostarczania energii określonych w art.6 ust. 3 i 3a. Przepisy regulujące owo zagadnienie winny być precyzyjne i jasne, gdyż dotyczą bezpośrednio praw odbiorców. Niestety komentowane przepisy budzą szereg wątpliwości. Wymieniona w art. 6a § 1 pkt 1 przesłanka dwukrotnej zwłoki odbiorcy z zapłatą w ciągu kolejnych 12 miesięcy, jest nieprecyzyjna. Ustawa mówi o kolejnych 12 miesiącach. Nasuwa się pytanie jaki okres powinien być branych pod uwagę. Czy chodzi o okres ostatnich 12 miesięcy czy może dowolny 12 – miesięczny wycinek czasu z historii. Czy zatem stwierdzenie, że jakiś odbiorca kilka lat temu w okresie kolejnych 12 miesięcy dwukrotnie był w zwłoce, również powinno być podstawą do instalacji przedpłatowego układu pomiarowego? Poza tym zwłoka dotycząca nawet niewielkiej kwoty może stanowić podstawę do instalacji przedpłatowego układu pomiarowego, niezależnie od tego czy zadłużenie z tego tytułu zostało przez odbiorcę spłacone.

Przepisy nie określają, w jakiej formie i w jakim czasie zgoda na zainstalowanie przedpłatowego układu pomiarowo-rozliczeniowego powinna być przez odbiorcę wyrażona. Nie nałożono na przedsiębiorstwo energetyczne obowiązku uprzedniego zawiadomienia odbiorcy o zamiarze instalacji takiego układu, wyznaczenia mu terminu do wyrażenia zgody jak również pouczenia odbiorcy o skutkach braku zgody.

Podsumowując uważam, iż analizowana regulacja nie zabezpiecza dostatecznie praw odbiorców energii i może być źródłem sporów w zakresie zasadności i zgodności z prawem wstrzymania dostaw energii elektrycznej lub rozwiązania umowy sprzedaży energii przez przedsiębiorstwa energetyczne.

CZY KRADZIEŻ ENERGII MOŻE BYĆ WYKROCZENIEM ?

Kodeks karny penalizuje przestępstwo kradzieży energii. Zgodnie z treścią art. 278 § 1 kodeksu karnego, kradzież tj. zabór w celu przywłaszczenia cudzej rzeczy ruchomej podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega karze grzywny, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Na podstawie art. 278 § 5 kodeksu karnego, do kradzieży energii (która nie jest rzeczą ruchomą) przepisy o kradzieży stosuje się odpowiednio.

Jeżeli kradzież dotyczy cudzej rzeczy ruchomej, której wartość nie przekracza kwoty 250 zł sprawca popełnia wykroczenie zagrożone karą aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny (art. 119 kodeksu wykroczeń).

Czy w przypadku kradzieży energii, której wartość nie przekroczy 250 zł, sprawca również będzie odpowiadał za wykroczenie? 

Na to pytanie należy odpowiedzieć przecząco. Kodeks wykroczeń w przytoczonym powyżej art. 119 reguluje tylko i wyłącznie odpowiedzialność za kradzież (lub przywłaszczenie) rzeczy ruchomej. Nie zawiera analogicznej do kodeksu karnego regulacji nakazującej odpowiednie stosowanie tych przepisów w przypadku kradzieży energii. Odpowiedzialność za kradzież energii w ogóle nie została uregulowana w kodeksie wykroczeń. W konsekwencji należy uznać, że kradzież energii jest przestępstwem niezależnie od wartości pobranej energii. 

Na marginesie warto zaznaczyć, iż wartość pobranej energii nie pozostaje jednak obojętna z punktu widzenia wymiaru kary. Niewielka wartość pobranej energii może być podstawą do zakwalifikowania czynu, jako przypadku mniejszej wagi w rozumieniu art. 278 § 3 kodeksu karnego przewidującego znacznie łagodniejszą represję karną w stosunku do typu podstawowego z art. 278 § 1.

KRADZIEŻ ENERGII CZY OSZUSTWO ?

Zgodnie z treścią art. 278 § 1 kodeksu karnego, kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Przepisy te stosuje się odpowiednio do kradzieży energii. Dla rozstrzygnięcia pytania zwartego w tytule niniejszego artykułu niezbędne jest wyjaśnienie pojęcia kradzież w odniesieniu do takiego dobra jak energia. Przede wszystkim pojęcia tego nie należy utożsamiać z pojęciem  nielegalnego pobierania energii  określonego w art. 3 pkt 18 ustawy Prawo energetyczne, zgodnie z którym nielegalne pobieranie paliw lub energii to pobieranie paliw lub energii bez zawarcia umowy, z całkowitym albo częściowym pominięciem układu pomiarowo-rozliczeniowego lub poprzez ingerencję w ten układ mającą wpływ na zafałszowanie pomiarów dokonywanych przez układ pomiarowo-rozliczeniowy. Definicja ta obejmuje przypadki nielegalnego poboru zarówno przez odbiorcę, który pobiera energię na podstawie zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym umowy jaki i osobę (podmiot), który pobiera energię bez zawarcia umowy. Kodeks karny nie definiuje odmiennie kradzieży energii i poprzestaje na definicji ogólnej, zgodnie z którą jest to zabór w celu przywłaszczenia.  
Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego  wyrażonym w postanowieniu z dnia z dnia 1 września 2010 r. (sygn. akt IV KK 73/10) dla rozróżnienia przestępstwa oszustwa od kradzieży istotny jest fakt istnienia umowy sprzedaży energii. Sąd stwierdził, iż warunkiem uznania danego czynu za przestępstwo kradzieży, jest brak umowy pomiędzy sprawcą a przedsiębiorstwem energetycznym. Zdaniem Sądu Najwyższego przestępstwo kradzieży energii polega na bezprawnym uzyskaniu dostępu do źródła energii i korzystaniu z tej energii z pominięciem przyjmowanego w stosunkach danego rodzaju sposobu uzyskiwania lub korzystania z określonego rodzaju energii.
Inaczej należy oceniać działanie sprawcy w przypadku istnienia umowy pomiędzy nim a przedsiębiorstwem energetycznym. Jak stwierdzono w cytowanym orzeczeniu Sądu Najwyższego, w razie istnienia umowy sprzedaży energii, wprowadzenie, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w błąd sprzedawcy przez odbiorcę, poprzez zakłócenie pracy układu pomiarowo-rozliczeniowego i zaniżenie w ten sposób ilości dostarczanej energii, powodujące wystawienie faktury na niższą ilość energii od faktycznie pobranej, jest oszustwem z art. 286 § 1 KK, a więc nie kradzieżą energii w rozumieniu art. 278 § 5 KK w zw. z art. 278 § 1 KK.

ZWŁOKA Z ZAPŁATĄ A WSTRZYMANIE DOSTARCZANIA PALIW GAZOWYCH, ENERGII ELEKTRYCZNEJ LUB CIEPŁA

Zgodnie z art. 6 ust. 3a ustawy Prawo Energetyczne, przedsiębiorstwa energetyczne mogą wstrzymać dostarczanie paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane paliwo gazowe, energię elektryczną lub ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, pomimo uprzedniego powiadomienia na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności.

Należy pamiętać, że uprawnienie przedsiębiorstwa energetycznego do wstrzymania dostaw ogranicza się tylko do sytuacji, w której odbiorca energii opóźnia się z terminowym uregulowaniem należności na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego za pobraną energię lub wyświadczone usługi i nie obejmuje przypadków nieuiszczenia lub nieterminowego uiszczenia opłat z innego tytułu. Tak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 kwietnia 2008 r. III SK 37/07.
Stanowisko powyższe zostało podtrzymane przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 września 2010 (III SK 12/10), który stwierdził, iż wstrzymanie dostarczania energii uzasadniają jedynie zaległości z tytułu sprzedaży energii i wyświadczonych usług, które bezpośrednio związane są z jej dostarczeniem. Wezwanie do uiszczenia kwoty opiewającej na należności z innych tytułów nie skutkuje powstaniem uprawnienia do wstrzymania dostarczania energii.

Jak wynika z treści przytoczonego na wstępie przepisu, dla powstania uprawnienia do wstrzymania dostarczania energii (jak również paliw gazowych i ciepła) konieczne jest aby zwłoka odbiorcy z zapłatą za świadczone usługi wynosiła co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności. Kolejnym warunkiem jest powiadomienie odbiorcy przez przedsiębiorstwo energetyczne na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenie dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności. Oba warunki muszą być spełnione, zatem w chwili wstrzymania dostarczania energii przez przedsiębiorstwo energetyczne musi upłynąć zarówno  miesięczny okres pozostawania w zwłoce przez odbiorcę, jak również dwutygodniowy termin wynikający z pisemnego powiadomienia wystosowanego przez przedsiębiorstwo energetyczne. Terminy te mogą się pokrywać i biec jednocześnie. Z taką sytuacją będziemy mieć do czynienia jeśli przedsiębiorstwo energetyczne doręczy powiadomienie odbiorcy przed upływem miesięcznego terminu pozostawania przez odbiorcę w zwłoce. Jednakże w sytuacji, kiedy przedsiębiorstwo energetyczne doręczy odbiorcy powiadomienie po upływie miesięcznego okresu pozostawania w zwłoce, wstrzymanie dostarczania energii będzie możliwe dopiero po upływie terminów wyznaczonych w powiadomieniu tj. dodatkowych dwóch tygodni od daty doręczenia powiadomienia.  

Powiadomienie o zamiarze wypowiedzenia umowy musi być skierowane do odbiorcy w formie pisemnej. Sposób jego doręczenia do odbiorcy nie został przez przepisy ustawy Prawo Energetyczne określony. W związku z powyższym każda forma doręczenia będzie dozwolona. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w cytowanym na wstępie wyroku (III SK 12/10) wykorzystanie w tym celu (doręczenia powiadomienia) przesyłki poleconej jest wystarczające do wykazania, że powiadomienie zostało odbiorcy doręczone. Potwierdzenie odbioru takiego powiadomienia przez odbiorcę energii bezpośrednio, bądź w sposób odpowiadający instytucji doręczenia zastępczego, rozpoczyna bieg dodatkowego terminu czternastu dni, po upływie którego dostawca energii elektrycznej może wstrzymać dostawy.
Należy jednak pamiętać, iż doręczenia w inny sposób - osobiście, lub np. listem zwykłym też będą skuteczne. Jednak w tych przypadkach, w razie sporu z odbiorcą, to przedsiębiorstwo energetyczne będzie musiało udowodnić datę i fakt doręczenia powiadomienia.

WZORCE UMOWNE SPRZEDAWCÓW GAZU POD LUPĄ UOKiK

Zachęcam do zapoznania się z raportem sporządzonym przez UOKiK po przeprowadzeniu kontroli wzorców umownych stosowanych przez sprzedawców gazu.

Jak podaje UOKiK uchybienia stwierdzono u wszystkich skontrolowanych przedsiębiorców. Łącznie zbadano 159 wzorców, wykryto 178 nieprawidłowości, w tym 134 klauzule niedozwolone.

Raport dostępny jest na stronie www.uokik.gov.pl 

WSTRZYMANIE DOSTAW ENERGII... cd.

Jedną z podstaw wstrzymania przez przedsiębiorstwo energetyczne dostarczania paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła, jest stwierdzenie w wyniku przeprowadzonej kontroli, że  instalacja znajdująca się u odbiorcy stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia albo środowiska. 

Procedura przeprowadzenia kontroli określona została w art. 6 ustawy Prawo Energetyczne oraz w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiębiorstwa energetyczne z dnia 11 sierpnia 2000 r.
Zgodnie z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższym w wyroku z dnia 4 grudnia 2009 r. (sygn. alt III SK 20/09) ustalenie, że niespełnienie wymagań przewidzianych w odbiorczej instalacji elektrycznej stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia albo środowiska uzasadnia wstrzymanie przez przedsiębiorstwo energetyczne dostarczania energii elektrycznej, chociażby ustalenia tego dokonano w trakcie kontroli przeprowadzonej w innym celu. W uzasadnieniu przytoczonego wyroku Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, iż nawet wadliwe, ze względów proceduralnych, przeprowadzenie kontroli, nie pozbawia zasadności ustaleń dotyczących zagrożenia dla życia lub zdrowia albo środowiska. Zdaniem Sądu Najwyższego przedsiębiorstwo energetyczne może - innymi środkami dowodowymi - wykazać, że pomimo wadliwości kontroli stwierdzenie stanu rzeczy, o którym mowa w pkt 1 ust. 3 art. 6 ustawy Prawo Energetyczne, było zasadne. Ostatecznie o tym, czy wstrzymanie energii jest uzasadnione decyduje to czy miała miejsce sytuacja instalacji znajdującej się u odbiorcy, która stwarzała bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia albo środowiska.
Uchybienia proceduralne należy jednak brać pod uwagę o ile mają wpływ na wynikające z kontroli stwierdzenie stanu zagrożenia dla życia, zdrowia lub środowiska, tj. o ile niweczą wiarygodność tego stwierdzenia. 

WSTRZYMANIE DOSTARCZANIA PALIW GAZOWYCH, ENERGII ELEKTRYCZNEJ LUB CIEPŁA

W przypadkach wymienionych w ustawie Prawo Energetyczne, przedsiebiorstwo energetyczne może wstrzymać dostarczanie paliw gazowych, energii lub ciepła.

Podstawy do wstrzymania dostarczania mediów określone zostały art. 6 ust. 3 i 3a ustawy. Zgodnie z treścią w/w przepisów przedsiebiorstwo energetyczne może wstrzymać dostarczanie paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła, jeśli w wyniku przeprowadzonej kontroli,stwierdzono, że:

1) instalacja znajdująca się u odbiorcy stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia albo środowiska;
2) nastąpił nielegalny pobór paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła.  

Możliwość wstrzymania dostarczania mediów energetycznych powstaje również w przypadku gdy odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane paliwo gazowe, energię elektryczną lub ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności. Jednakże w tym przypadku wstrzymanie dostaw musi byc poprzedzone uprzednim powiadomieniem odborcy na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczeniem dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności.